Feitelijke vereniging en de wetgeving

Feitelijke vereniging: nieuwe wetgeving of niet?

Er is geen nieuwe wet. De feitelijke vereniging staat sinds 2019 in het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV). Een recentere federale wet die de feitelijke vereniging anders regelt, is er niet.

Waar komt het idee van nieuwe wetgeving dan vandaan? Twee dingen zorgen voor verwarring:

1. Het WVV van 2019. Sinds die wet omschrijft de Belgische wetgever de feitelijke vereniging uitdrukkelijk. Die omschrijving geldt vandaag nog altijd.
2. Het Verenigingsloket. Sinds 30 januari 2024 kunnen verenigingen in Vlaanderen zich registreren op dit digitale platform van de Vlaamse overheid. Dat is geen nieuwe wet, en registratie is vrijwillig. De Vlaamse overheid spreekt van een mogelijkheid; een plicht vanaf maart 2024, zoals u soms leest, staat in geen enkele tekst die wij kennen. Wat registratie oplevert, leest u bij een feitelijke vereniging oprichten.

Wat zegt de wet over de feitelijke vereniging?

Het WVV omschrijft de feitelijke vereniging als “een vereniging zonder rechtspersoonlijkheid beheerst door de overeenkomst tussen partijen”. In die zin zitten drie elementen:

• Een vereniging: minstens twee personen die samen een belangeloos doel nastreven.
• Zonder rechtspersoonlijkheid: de vereniging is juridisch geen aparte persoon naast haar leden.
• Beheerst door de overeenkomst: de regels zijn de afspraken die de leden onderling maken.

Verder regelt het WVV bijna niets voor de feitelijke vereniging. Er is geen verplicht bestuursorgaan, geen algemene vergadering, geen ledenregister en geen jaarrekening, zoals bij een vzw. Ook de aansprakelijkheid van de leden staat er niet in. Daarvoor gelden de gewone regels van het verbintenissenrecht.

Naast de feitelijke vereniging kent het WVV verenigingen mét rechtspersoonlijkheid, zoals de vzw en de internationale vzw (ivzw). Voor die vormen legt de wet wel een hele reeks regels op.

Het WVV is een federale wet. Deze regels gelden dus in heel België: in Vlaanderen, Wallonië en Brussel.

Wat betekent geen rechtspersoonlijkheid in de praktijk?

Omdat de vereniging geen rechtspersoon is, handelen altijd de leden zelf. Dat heeft drie gevolgen:

• Contracten worden gesloten door het lid dat tekent, niet door de vereniging.
• Wie een contract sluit, of een ander daartoe opdracht geeft, is er persoonlijk aansprakelijk voor. Een schuldeiser kan zich tot die persoon richten.
• Geld en materiaal staan op naam van een of meer leden. Een eigen vermogen, los van de leden, heeft de vereniging niet.

Een voorbeeld: de penningmeester huurt een zaal voor het jaarlijkse feest. Dan is hij de huurder. Wordt de huur niet betaald, dan richt de verhuurder zich tot hem, niet tot de vereniging.

Of ook de andere leden aangesproken kunnen worden, hangt af van de concrete situatie. Een regel dat alle leden altijd voor alles aansprakelijk zijn, staat niet in de wet. Leg daarom vooraf vast wie namens de vereniging mag tekenen, en tot welk bedrag.

Heeft een feitelijke vereniging een ondernemingsnummer nodig?

Meestal niet. Een organisatie zonder rechtspersoonlijkheid die niet de bedoeling heeft iets uit te keren aan haar leden, en dat ook niet doet, is volgens het Wetboek van economisch recht geen onderneming. Ze hoeft zich dus niet als onderneming in te schrijven in de Kruispuntbank van Ondernemingen (KBO).

Ze komt wel in de KBO als bijzondere wetgeving dat vraagt. In de praktijk gaat het om twee situaties:

• de vereniging neemt personeel in dienst en wordt werkgever bij de RSZ;
• de vereniging is btw-plichtig.

Dan krijgt de vereniging een ondernemingsnummer en gelden de regels die bij de btw of bij het werkgeverschap horen. Welke regels dat precies zijn, bespreekt u met uw accountant of boekhouder.

Een inschrijving in de KBO maakt van de vereniging geen vzw. Ze blijft een feitelijke vereniging zonder rechtspersoonlijkheid, en de leden blijven degenen die handelen.

Kan een feitelijke vereniging een bankrekening openen?

Een rekening op naam van de vereniging zelf is juridisch niet mogelijk, want de vereniging is geen rechtspersoon. In de praktijk openen een of meer leden een rekening voor de werking van de vereniging. Juridisch staat die rekening op naam van die leden. Welke stukken de bank daarvoor vraagt, zoals uw schriftelijke afspraken of een ledenlijst, bepaalt elke bank zelf.

Enkele afspraken die problemen voorkomen:

• houd het geld van de vereniging gescheiden van uw privégeld;
• laat liefst twee leden de rekening opvolgen;
• leg vast wat er met het saldo gebeurt als de rekeninghouder vertrekt of de vereniging stopt.

Omdat de rekening op naam van leden staat, beschermen zulke afspraken zowel de rekeninghouders als de andere leden.

Kan een feitelijke vereniging een factuur maken?

Een feitelijke vereniging kan een betaling vragen voor wat ze levert en daarvoor een nota of een betalingsverzoek opstellen. Juridisch staat daarachter niet de vereniging, maar de leden die de afspraak maakten.

Of dat document een factuur moet zijn in de zin van de btw-regels, hangt af van de activiteit en van de vraag of de vereniging btw-plichtig is. Een btw-plichtige vereniging staat in de KBO en heeft een ondernemingsnummer.

Let op. Of uw vereniging btw-plichtig is en wat er op een factuur moet staan, is een fiscale vraag. Leg ze voor aan uw accountant of boekhouder. Algemene uitleg over de btw bij een vzw vindt u op de pagina is een vzw btw-plichtig.

Welke verplichtingen heeft een feitelijke vereniging?

De wet legt een feitelijke vereniging weinig op. De meeste verplichtingen hangen af van wat de vereniging doet.

De belangrijkste verplichtingen staan dus in uw eigen afspraken. Wie ze niet naleeft, kan daarop aangesproken worden door de andere leden, zoals bij elke overeenkomst.

Wanneer is een vzw de betere keuze?

Een feitelijke vereniging is eenvoudig, maar de leden die tekenen dragen het risico. Een vzw is een rechtspersoon: ze sluit zelf contracten en heeft een eigen vermogen, los van de leden. Daar staan verplichtingen tegenover, zoals de jaarrekening en het UBO-register. Wat een vzw precies is, leest u in wat is een vzw.

Groeien de activiteiten, wilt u personeel aanwerven of vraagt een subsidiegever rechtspersoonlijkheid, dan kunt u bij ons een vzw laten oprichten. Wilt u de feitelijke vereniging juist beëindigen, dan leest u in een feitelijke vereniging stopzetten wat er moet gebeuren.